“Από το egosystem στο ecosystem”

Έχω την εντύπωση ότι τύχαμε σε άγριους και πρωτόγνωρους καιρούς, σε πολύ κρίσιμα σταυροδρόμια, σε καιρούς που το μέλλον, ακόμα και το πιο κοντινό, περισσότερο ίσως από ποτέ, φαντάζει σχεδόν αβέβαιο και απρόβλεπτο.
Κανένας νομίζω, όποια θέση και αν κατέχει, δεν είναι σε θέση να πει με βεβαιότητα το πως μπορεί να ζουν και να είναι οι άνθρωποι και οι κοινωνίες μας μετά από λίγο καιρό. 

Έχω την εντύπωση ότι ζούμε σε καιρούς όπου αυτό που προβάλλεται περισσότερο από κάθε τι άλλο, από όλα τα μέσα, είναι η ισχύς και η δύναμη του ανόητου εγωκεντρικού νου σε όλες τις πιθανές μορφές και εκφράσεις του, σε καιρούς που ο παραλογισμός και η βαρβαρότητα παρουσιάζονται σαν κανονικότητες, το ανήθικο και το άδικο παρουσιάζονται σαν ηθικό και δίκαιο,
καιροί που για τις ζωές μας αποφασίζουν αυταρχικά, χωρίς κανένα ίχνος διαλόγου, ψυχοπαθείς μονάρχες και αρρωστημένοι δικτάτορες εκλεγμένοι από κακοποιημένες και απαίδευτες μάζες,
καιροί που η κρατική βία και τα φονικά όπλα παίρνουν όλο και πιο πολύ το λόγο, που οι λαοί βρίσκονται στο έλεος ενός συστημικού θηρίου, το οποίο καθώς καταρρέει, σκορπά ασύστολα και εκδικητικά τα τελευταία υπολείμματα του δηλητήριού του, με βασικούς αποδέκτες τα παιδιά του κόσμου μας, τα παιδιά που μέσα σ’ ένα τέτοιο περιβάλλον δυσκολεύονται να ονειρευτούν, να αγαπήσουν, να μάθουν και να βιώσουν αληθινά τη μαγεία της ζωής που τους αναλογεί.

Παρά το γεγονός ότι στην επιφανειακή εικόνα μοιάζει να υπάρχουν ακόμα κάποιες παλιές επινοημένες ιδεομορφές όπως τα έθνη, τα σύνορα, οι κυβερνήσεις, τα κόμματα, τα ιδεολογικά και οικονομικά μοντέλα κλπ αν κοιτάξει κανείς βαθύτερα, πέρα από το επιφανειακό αυτό στρώμα, θα διαπιστώσει ότι αυτοί που πραγματικά κάνουνε σήμερα αυθαίρετο κουμάντο στον κόσμο μας είναι μια ελίτ ακραίων πλουτοκρατών, οι οποίοι κατέχουν τεράστιες πολυεθνικές εταιρείες, οι οποίες ηγούνται της τέταρτης βιομηχανικής επανάστασης και οι οποίες κυριαρχούν σε όλα τα κοινωνικά πεδία  επιβάλλοντας “σύγχρονα θαυμαστά” μοντέλα ζωής σε ολόκληρη την ανθρωπότητα.

Και καθημερινά, αφήνουν σταδιακά, μέσα από τα μέσα ενημέρωσης που ολοκληρωτικά ελέγχουν, να γίνονται ορατοί οι σχεδιασμοί και οι στόχοι τους τόσο για τον αυριανό άνθρωπο όσο και για τις κοινωνίες.
Για τον αφελή ή τον βολεμένο, τον παραπληροφορημένο ή τον απαίδευτο άνθρωπο, για εκείνον που νοιάζεται μονάχα για τον μικρόκοσμό του, το μέλλον που του παρουσιάζουν ίσως να μοιάζει σχεδόν ιδανικό και ονειρεμένο, ασφαλές και ελεγχόμενο…
…για πολλούς όμως άλλους τα πράγματα δεν μοιάζουν καθόλου έτσι.

Ένας άνθρωπος που τον εμποδίζουν να βαδίζει ελεύθερα, που του στερούν βασικά πανανθρώπινα δικαιώματα, θεμελιώδεις αξίες και αυτονόητες ευθύνες, ένας άνθρωπος που καλείται να υπακούει και να συμμορφώνεται, που δεν έχει το δικαίωμα να αμφισβητεί και να ανατρέπει, έχει πάψει πια να είναι γνήσιος και αυθεντικός άνθρωπος…και όπως όλα δείχνουν αυτός είναι και ο βασικός στόχος της κυρίαρχης ελίτ, η ολοκληρωτική αποδόμηση του γνήσιου και αυθεντικού ανθρώπου και η αξιακή του αφυδάτωση.
Πολύ φοβάμαι ότι αν οι κοινωνίες οδηγηθούν σε αυτή την κατεύθυνση τότε θα μιλάμε για την τελευταία ίσως πράξη του ανθρώπινου δράματος, εκείνων δηλαδή των συνθηκών που σχετίζονται με την ολοκλήρωση της μετατροπής της βιολογικής, ψυχολογικής και πνευματικής υπόστασης του ανθρώπου σε κάτι άλλο…
…κάποιοι το ονόμασαν “μετά – άνθρωπο”…ένα πλάσμα το οποίο για χάρη της μεγαλύτερης διάρκειας της ζωής του πιθανά να αποδεχτεί να περιέχει κάποια μηχανικά μέρη ενώ την ίδια στιγμή να του έχουν αφαιρεθεί, διακριτικά και για λόγους κοινωνικής ασφάλειας, κάποιες βασικές πανανθρώπινες αξίες του παρελθόντος όπως η ελευθερία της έκφρασης, η αυτοδιαχείριση, η ιδιωτικότητα, τα προσωπικά δεδομένα και πάνω απ’ όλα το να ζει μέσα σε ένα κοινωνικό περιβάλλον δικαίου.

Αυτό είναι το αποτέλεσμα σε ένα κόσμο όπου τους κανόνες και τους όρους του “παιχνιδιού” τους καθορίζουν διεφθαρμένοι και άπληστοι τεχνοκράτες οι οποίοι κατέχουν όλη τη δύναμη για να το κάνουν.
Αυτό είναι το αποτέλεσμα μιας μακρόχρονης διαδικασίας κατά την οποία η ύλη με τα παράγωγά της, προφανώς εξ αιτίας των σκληρών συνθηκών που κάποτε επικρατούσαν, θριάμβευσε αναμφισβήτητα έναντι όλων των υπόλοιπων ανθρώπινων αξιών με αποτέλεσμα η ζωή να συνδεθεί απόλυτα και να εξαρτιέται ολοκληρωτικά από την έννοια της οικονομίας, του ατομικού κέρδους, της συσσώρευσης πλούτου και χρημάτων.
Είναι μια διαδικασία η οποία στην πορεία των χρόνων επικράτησε καθολικά, γνώρισε την αποδοχή από το σύνολο σχεδόν της κοινωνίας, το οποίο αφού χειραγωγήθηκε και καθοδηγήθηκε κατάλληλα θεώρησε τις συγκεκριμένες συνθήκες σαν κανονικότητες χωρίς αμφισβήτηση ή σκέψη για άλλες εναλλακτικές μεθόδους.

Οι συνεχείς κοινωνικές και οικονομικές κρίσεις, η κομματοκρατία, η πόλωση, οι ανισότητες, οι τεχνητοί διαχωρισμοί, τα τεχνητά διλλήματα και οι ιδεολογίες έπαιξαν καθοριστικό ρόλο σε αυτή την εξέλιξη.
Παρ’ όλα αυτά και παρά τις συνεχείς αναφορές όλων των εξουσιαστών που κυβερνούν τον κόσμο μας περί ανάπτυξης και βελτίωσης του βιοτικού επιπέδου των πολιτών, τα προβλήματα συνεχώς πολλαπλασιάζονται και βαθαίνουν στον κόσμο μας, οι άνθρωποι δυστυχούν όλο και πιο πολύ και το μέλλον για το είδος μας φαντάζει όλο και πιο δυστοπικό και απρόβλεπτο.

Είναι βέβαιο ότι όλο και πιο πολλοί άνθρωποι, καθημερινά, αντιλαμβάνονται και κατανοούν όλο και πιο πολύ αυτές τις εξελίξεις, ότι με αγωνία αναζητούν τρόπους διαφυγής, βιώσιμων και εφικτών λύσεων για όλα τα συσσωρευμένα προβλήματα, τα διλλήματα και τα αδιέξοδα.
Το βασικό όμως και θεμελιώδες ερώτημα που απαιτείται να απαντηθεί από τον καθένα μας είναι το κατά πόσο είμαστε ώριμοι, υπεύθυνοι, έτοιμοι και αποφασισμένοι για να κάνουμε το επόμενο μεγάλο βήμα ή, για να είμαι πιο ακριβής, το τεράστιο άλμα, γιατί για τεράστιο άλμα πρόκειται, ένα άλμα που πίσω του πρέπει να αφήσει όλο τον κατασκευασμένο μικρόκοσμό μας, αυτόν που μας απομάκρυνε και μας ξέκοψε από τη φύση και μας αποξένωσε μέσα στις κοινωνικές μας σχέσεις.

Το λεκτικό σλόγκαν “Από το egosystem στο ecosystem” είναι σίγουρα πολύ πετυχημένο όμως αυτή η θεμελιώδης μεταμόρφωση δεν είναι ένα απλό και αναίμακτο πράγμα και πάνω απ’ όλα δεν είναι μια επιθυμία, ένα “θέλω”.
Αυτό το άλμα απαιτεί κυριολεκτικά το γκρέμισμα, την πλήρη αποδόμηση από τα θεμέλια ολόκληρου του οικοδομήματος, σε ατομικό και σε κοινωνικό επίπεδο, απαιτεί επαναπροσανατολισμό ολόκληρης της πορείας, απαιτεί ένα νέο αξιακό κώδικα ο οποίος θα θέτει την ύλη στη θέση που της αρμόζει και θα επαναφέρει αδιαπραγμάτευτα την αξία της ζωής στην κορυφή.
Ένα τέτοιο άλμα απαιτεί τη βαθιά επίγνωση ότι το όφελος του καθένα μας είναι απόλυτα συνδεδεμένο και εξαρτάται από το όφελος του διπλανού, όπου διπλανός μπορεί να είναι καθένας πέρα από τις όποιες φυλετικές, σεξουαλικές, εθνικές, πολιτικές, θρησκευτικές ή άλλες επιφανειακές διαφοροποιήσεις.
Χρειάζεται να κατανοήσουμε ότι η βιωσιμότητα στη φύση, η οποία είναι το σπουδαιότερο από όλα τα ανθρώπινα πανεπιστήμια, υπάρχει χάρις στην αρμονική συνύπαρξη των διαφορετικών μορφών και της βιοποικιλότητας.

Η ζωή σ’ αυτό τον πλανήτη θα ήταν αδύνατη αν υπήρχε ένα μόνο είδος.

Για να γίνουν όμως όλα αυτά κατανοητά, για να αποκτηθεί η ατομική επίγνωση που απαιτείται για το άλμα, πρέπει το egosystem, το Εγώ του καθενός μας, να πάψει να παίζει το ρόλο που μέχρι σήμερα έπαιζε.
Αυτό, πέραν των άλλων, σημαίνει και ότι παύουμε πια να αποδεχόμαστε, να συμμετέχουμε και να θρέφουμε ότι αντιπροσωπεύει το άρρωστο μοντέλο που χτίστηκε επάνω στις λογικές του egosystem, ότι γκρεμίζουμε ό,τι τεχνητά μάς χωρίζει και χτίζουμε παντού γέφυρες καλοπροαίρετης συνεννόησης και δημιουργικής συνεργασίας, ότι δημιουργούμε εκείνες τις απαραίτητες συνθήκες όπου η φύση, ο άνθρωπος και η τεχνολογία θα μπορούν να συνυπάρχουν βιώσιμα, αρμονικά και δίκαια.

Όπου όταν μιλάμε για φύση εννοούμε όλα τα φυσικά οικοσυστήματα, όλους τους διαθέσιμους φυσικούς πόρους, όλες τις μορφές ζωής, τα ζώα, τα πουλιά, τα ψάρια, τα δάση, τους ωκεανούς, τα πάντα…
Όπου όταν μιλάμε για τον άνθρωπο εννοούμε όλους ανεξαίρετα τους ανθρώπους πέρα από τις όποιες φυλετικές, οικονομικές, σεξουαλικές, εθνικές, πολιτικές, θρησκευτικές ή άλλες επιφανειακές διαφοροποιήσεις
και όταν μιλάμε για τεχνολογία εννοούμε μόνο εκείνα τα απολύτως αναγκαία αγαθά που πραγματικά βελτιώνουν και εξελίσσουν τις ζωές όλων μας, στα οποία μπορεί να έχει ο κάθε άνθρωπος άμεση πρόσβαση χωρίς οικονομικά κριτήρια και τα οποία αγαθά για την κατασκευή τους αφήνουν πίσω τους το ελάχιστο δυνατό αποτύπωμα και επιβάρυνση στη φύση.

Ο παλιός τρόπος σχεδιασμού δράσεων και λήψης αποφάσεων, γνώριμος και συνηθισμένος στο egosystem, ήταν η κατάθεση προτάσεων και οι πλειοψηφικές αποφάσεις. Ένας τρόπος που τις περισσότερες φορές αποδείχτηκε ελλειμματικός και αναποτελεσματικός.
Η πρόκληση σ’ ένα ecosystem είναι οι σχεδιασμοί και οι αποφάσεις να οδηγούνται από την επιστημονική μέθοδο η οποία περιέχει αντικειμενικότητα στην ανάλυση των δεδομένων, την αξιολόγηση, την αναγκαιότητα και το όφελος των δράσεων, τη διαχείριση των διαθέσιμων πόρων κλπ.
Μέσα σ’ ένα ecosystem μαθαίνουμε να φτάνουμε στις αποφάσεις αντί να παίρνουμε αποφάσεις με πλειοψηφικούς τρόπους, μέσα σ’ ένα ecosystem οι επιλογές και οι βιώσιμες λύσεις φωτίζονται και εμφανίζονται χωρίς μεγάλη προσπάθεια.  

Φυσικά και δεν παραβλέπω ότι ήδη γίνονται πολύ όμορφα πρότζεκτ, πολύ αξιέπαινες οικολογικές προσπάθειες από δημιουργικούς ανθρώπους οι οποίοι θυσιάζουν τις ατομικές τους ανάγκες για χάρη μιας ανιδιοτελούς κοινής προσπάθειας, όμως αν όλα αυτά τα εγχειρήματα δεν πάρουν ένα χαραχτήρα κοινοτικό, φοβάμαι ότι θα παραμένουν πάντα μικρά τοπικά παραδείγματα μη ικανά να επιφέρουν μια γενικευμένη αλλαγή σαν αυτή που χρειάζεται σήμερα ο κόσμος μας.

Για μένα είναι σχεδόν βέβαιο ότι μέσα σε μια κοινότητα ανθρώπων οι οποίοι έχουν αληθινά αποκτήσει την επίγνωση όσων παραπάνω αναφέρθηκαν ως απολύτως αναγκαία, και σχετίζονται πλέον χωρίς Εγώ, οι λύσεις για κάθε πρόβλημα είναι αυτονόητες και θα φανερωθούν σχεδόν από μόνες τους.
Ο λόγος που δυσκολευόμαστε να διακρίνουμε τις εφικτές λύσεις και επιλογές είναι γιατί καθένας μας φοράει τα δικά του ιδεολογικά και εγωκεντρικά γυαλιά και όχι γιατί αυτές δεν υπάρχουν.

Τελειώνοντας αφήνω μια δήλωση – παρακαταθήκη αυτού του σπάνιου και ξεχωριστού ανθρώπου, του Χρόνη Μίσσιου, την οποία προσωπικά αντιλαμβάνομαι κυριολεκτικά σαν πυξίδα ζωής.

 “Πιστεύω, λέει ο Χρόνης Μίσσιος, ότι ο μόνος δρόμος, η τελευταία έξοδος προς την ελευθερία του  ανθρώπου και του πλανήτη είναι η ολιστική οικολογική φιλοσοφία, σκέψη, πράξη, συμπεριφορά. Η οικολογία ούτε φέρει, ούτε εδραιώνει καμία εξουσία,  αντίθετα την καθιστά άχρηστη. Είναι μια επανάσταση αυτογνωσίας, μια  επανάσταση ανθρώπινης συνείδησης. Δεν είναι μια «πίστη» σε μια ιδεολογία  αλλά μια καθημερινή πρακτική για να επανασυνδέσουμε τη λογική με τις αισθήσεις, να απελευθερώσουμε τη συμπαντική μας ιδιαιτερότητα. Να  αναγνωρίσουμε τη διαφορετικότητα, την αυταξία και την αναγκαιότητα του συνόλου της ζωής… Είναι ένας δρόμος επαναπροσέγγισης του κόσμου που μας περιβάλλει, ένας δρόμος στην αναζήτηση της χαράς αντί της αγωνίας. Έχουμε  ανάγκη να ξαναβρούμε την προσωπική μας αισθητική, τα προσωπικά μας μονοπάτια, του έρωτα, της αγάπης και της τρυφερότητας, το άρωμα του κόσμου και της ύπαρξής μας.”